Το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης

Ο Χάιζενμπεργκ το 1927 ανακοίνωνε την αρχή της απροσδιοριστίας, γνωστή και ως αρχή της αβεβαιότητας, δηλώνοντας πως είναι αδύνατο να μετρηθεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια η θέση και η ταχύτητα ενός σωματιδίου. Φιλοσοφικά, πέρα από τη Κβαντομηχανική θεμελίωση, τονιζόταν η ύπαρξη γεγονότων των οποίων η εκδήλωση δεν υπαγορεύτεται από κάποια αιτία.

Πρόκειται για μια εφιαλτική θεώρηση αν πραγματικά ενστερνιστεί κανείς σε βάθος τι σημαίνει. Ευτυχώς, όμως, η αιτιoκρατική σκέψη, η θεωρία του ντετρμινισμού εναντιώνεται υποστηρίζοντας την καθολική και νομοτελειακή συνάφεια όλων των φαινομένων. Ίσως τελικά η θεώρηση αυτή να είναι ακόμα πιο τρομακτική.

Η σύνδεσή τους με την ικανότητα για αποφάσεις είναι προφανής, αλλά στην ουσία αμφιβάλλω ότι είναι και εφαρμόσιμη. Πάμε στη θεωρία αποφάσεων και θεωρία παιγνίων. Το μεγαλύτερο μέρος της θεωρίας αυτής στηρίζεται στην κανονιστική μελέτη, που προϋποθέτει έναν ιδανικό κτήτορα αποφάσεων, πλήρως ενημερωμένο, πλήρως λογικό και σε θέση να υπολογίσει με τέλεια ακρίβεια. Όσον αφορά τη θεώρηση αυτή και τη σύνδεσή της με την καθημερινή ζωή, δεν τίθεται κανπρος συζήτηση. Στην απουσία των προαναφερθέντων ανθρώπων έρχεται να προστεθεί εμφατικά και η «αβεβαιότητα του Knight», που ρεαλιστικά περιγράφει και θέτει στην οικονομική θεωρία απφάσεων την ύπαρξει ρίσκων μη υπολογίσιμων.

Θα μου ήταν αδύνατο και σχεδόν σαδιστικό να δεχτώ ότι η ζωή κάποιου ξεφεύγει από τα αιτιοκρατικά πλαίσια. Ο άνθρωπος πάντα θα πρέπει να θεωρείται κύριος τους εαυτού του, αλλά δυστυχώς πάντα στο βαθμό του δυνατού. Το επιτάσσει άλλωστε και η θεωρία του χάους ο κόσμος να είναι όλος δεμένος, μα μέχρι το φτερούγισμα της πεταλούδας να φτάσει σε σένα, είσαι εσύ αυτός που ελέγχει τον αέρα.

Οι πράξεις μας δε θα μπορούσαν ποτέ να εγκλωβιστούν σε έναν παραλληλισμό μιας οικονομικής θεωρίας, κι όμως θεωρητικά οι κανόνες είναι οι ίδιοι. Βάζεις μέσα τις μεταβλητές σου, τα ενδεχόμενα με τις πιθανότητές τους, τις ζημιές και τα κέρδη και παραμετρικά τον χαρακτήρα σου. Κάποιες φορές, όμως, οι μεταβλητές είναι τόσες πολλές και οι πιθανότητές τους αστάθμητες που ο υπολογισμός καταρρέει. Και πάνω απ’ όλα μένει το καταραμένο συναίσθημα, αυτό που καταρρίπτει από τον άνθρωπο το κανονιστικό του χαρακτήρα του.

Αν θεωρήσουμε την ύπαρξη δύο τύπων ανθρώπων, αυτών που πράττουν και αυτών που κοιτούν, τότε οι πρώτοι ζουν βάσει των «θέλω» και των δυνατοτήτων τους. Οι τελευταίοι απλά βιώνουν νοητά το μέλλον τους με βάση το υποτιθέμενο ένδοξο παρελθόν τους. Μας συμφέρει να πιστεύουμε πως αυτοί που ρισκάρουν είναι αυτοί που είτε έχουν στηρίγματα από πίσω, είτε δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

Η ζωή είναι τζόγος, όσο κυνικό κλισέ και αν ακούγεται, δεν παύει να είναι μια τεράστια ρουλέττα. Στο καζίνο πάνε κάποιοι να πιουν το ποτό τους και να γίνουν θεατές στη δράση τρίτων. Οι «δρώντες» είναι οι γνώστες και οι περαστικοί ερασιτέχνες.στο μεγαλύτερο ποσοστό οι ερασιτέχνες θα είναι συντηρητικοί και στο τέλος χαμένοι. Αν δε χάσουν, θα γυρίσουν σπίτι με λιγοστά χρηματικά κέρδη και με καμία ιστορία να διηγηθούν. Οι άλλοι, όμως, θα είναι εκεί να τα υπολογίσουν όλα, θα πάρουν τις αποφάσεις που πρέπει ώστε το βράδυ τους να είναι υπέροχο από κάθε άποψη.

Για τους αναποφάσιστους υπάρχει πάντα το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης. Συνέχισε να ποντάρεις και στο τέλος θα βγεις αναγκαστικά κερδισμένος. Κι όταν η τελευταία σελλίδα πέσει φρόντισε να την κλείσεις με θαυμαστικό.

Υ.Γ. 1 Όποιος γυρνάει την πλάτη στο φως ακολουθεί τη σκιά του. Το άβολο και προκλητικό είναι να κινηθείς προς το φως και να αφήσεις τη σκιά σου πίσω. Τόσο απλά δηλώνει η φύση τις δυο μας επιλογές και εμείς ακόμα πιο απλά αποφασίσαμε ότι το φως μας φοβίζει.

Υ.Γ. 2 Μάλλον φταίει το ποτό