Τόλμη Και Γοητεία

Η πρώτη μου σκέψη ήταν να γράψω αποφασιστικότητα. Όμως όσο γυρόφερνα τη λέξη στο μυαλό μου, συνειδητοποίησα ότι δεν είναι αυτή που μου λείπει. Αποφάσεις παίρνω, κι εσύ παίρνεις, και έτσι έχουν τα πράγματα, διαφορετικά δεν θα σηκωνόμουν από το κρεβάτι, δεν θα έφτιαχνα βραδινό και θα ήμουν ακόμα στο βιβλιοπωλείο κοιτάζοντας εξώφυλλα.

Αυτό που μου λείπει, είναι η τόλμη. Οι τολμηρές αποφάσεις.

Οι τολμηρές αποφάσεις είναι εκείνες το αποτέλεσμα των οποίων είναι πάρα, μα πάρα πολύ αβέβαιο. Είναι εκείνες των οποίων το ενδεχόμενο αρνητικό αποτέλεσμα σφίγγει το στομάχι σαν τανάλια. Το “worst case scenario” μιας τολμηρής απόφασης είναι συνήθως αρκετό για να παγώσει την ιδέα στη σύλληψή της ακόμα. Περιττό να σου πω αγαπητέ μου, ότι συνήθως το διακύβευμα είναι μεγάλο, όπως και το κόστος της απώλειας.

Γενικά μπορώ να σου μιλάω ώρα για το πόσοι αποτρεπτικοί παράγοντες υπάρχουν που ορθώνονται ανάμεσα σ’εμένα και τις τολμηρές αποφάσεις. Είναι αρκετοί για να σε πείσω για τη σύνεση των μέχρι τώρα πράξεών μου. Μπορεί να σου πετάξω και ένα “better be safe than sorry” ως απόφθεγμα της αδιαμφισβήτητης σοφίας μου, εσύ να γνέψεις με κατανόηση και θα κλείσουμε τη βραδιά, το μήνα, το χρόνο, με την αυτάρεσκη ικανοποίηση ότι πήραμε την καλύτερη δυνατή απόφαση: αποτρέψαμε το χειρότερο.

Θα τσουγκρίσουμε τα ποτήρια και ούτε που θα μας προβληματίσει το ότι αρκούμαστε στην διεκπεραίωση της ζωής μας μέσω παράλειψης. Εγώ όμως τώρα, βλέπω την τελευταία σελίδα από το ημερολόγιο να πέφτει, και το σαράκι με τρώει.
Και αν;

Γιατί δεν σου έχω μιλήσει ακόμα για το τι άλλο φέρνει μαζί της η τολμηρή απόφαση.

Φέρνει αδρεναλίνη, πεταλούδες, έκσταση, πες το όπως θες αλλά ξέρεις για ποιό πράγμα μιλάω. Το αισθάνεσαι στο στομάχι, όταν χάνεις το μέτρημα των σφυγμών σου, όταν ξέρεις τι σημαίνει να αισθάνεσαι ζωντανός, το βλέπεις στην παρακαταθήκη της Πανδώρας, τη θεσπέσια ελπίδα.

Γιατί αν η τολμηρή σου προσπάθεια ευοδωθεί, αγαπητέ μου, αυτό που θα συμβεί είναι ένα μικρό θαύμα. Είναι η ασταμάτητη πίστη σε θαύματα που αναβλύζει από μέσα σου, που δικαιώνει την αγωνία και που υπόσχεται αγαλλίαση, την αποδοχή της αβεβαιότητας και το θρίαμβο του παρατόλμου.

Νομίζω ότι αυτό χρειάζομαι το νέο χρόνο. Τόλμη.

Και γιατί η γοητεία;

Γιατί έτσι.

Το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης

Ο Χάιζενμπεργκ το 1927 ανακοίνωνε την αρχή της απροσδιοριστίας, γνωστή και ως αρχή της αβεβαιότητας, δηλώνοντας πως είναι αδύνατο να μετρηθεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια η θέση και η ταχύτητα ενός σωματιδίου. Φιλοσοφικά, πέρα από τη Κβαντομηχανική θεμελίωση, τονιζόταν η ύπαρξη γεγονότων των οποίων η εκδήλωση δεν υπαγορεύτεται από κάποια αιτία.

Πρόκειται για μια εφιαλτική θεώρηση αν πραγματικά ενστερνιστεί κανείς σε βάθος τι σημαίνει. Ευτυχώς, όμως, η αιτιoκρατική σκέψη, η θεωρία του ντετρμινισμού εναντιώνεται υποστηρίζοντας την καθολική και νομοτελειακή συνάφεια όλων των φαινομένων. Ίσως τελικά η θεώρηση αυτή να είναι ακόμα πιο τρομακτική.

Η σύνδεσή τους με την ικανότητα για αποφάσεις είναι προφανής, αλλά στην ουσία αμφιβάλλω ότι είναι και εφαρμόσιμη. Πάμε στη θεωρία αποφάσεων και θεωρία παιγνίων. Το μεγαλύτερο μέρος της θεωρίας αυτής στηρίζεται στην κανονιστική μελέτη, που προϋποθέτει έναν ιδανικό κτήτορα αποφάσεων, πλήρως ενημερωμένο, πλήρως λογικό και σε θέση να υπολογίσει με τέλεια ακρίβεια. Όσον αφορά τη θεώρηση αυτή και τη σύνδεσή της με την καθημερινή ζωή, δεν τίθεται κανπρος συζήτηση. Στην απουσία των προαναφερθέντων ανθρώπων έρχεται να προστεθεί εμφατικά και η «αβεβαιότητα του Knight», που ρεαλιστικά περιγράφει και θέτει στην οικονομική θεωρία απφάσεων την ύπαρξει ρίσκων μη υπολογίσιμων.

Θα μου ήταν αδύνατο και σχεδόν σαδιστικό να δεχτώ ότι η ζωή κάποιου ξεφεύγει από τα αιτιοκρατικά πλαίσια. Ο άνθρωπος πάντα θα πρέπει να θεωρείται κύριος τους εαυτού του, αλλά δυστυχώς πάντα στο βαθμό του δυνατού. Το επιτάσσει άλλωστε και η θεωρία του χάους ο κόσμος να είναι όλος δεμένος, μα μέχρι το φτερούγισμα της πεταλούδας να φτάσει σε σένα, είσαι εσύ αυτός που ελέγχει τον αέρα.

Οι πράξεις μας δε θα μπορούσαν ποτέ να εγκλωβιστούν σε έναν παραλληλισμό μιας οικονομικής θεωρίας, κι όμως θεωρητικά οι κανόνες είναι οι ίδιοι. Βάζεις μέσα τις μεταβλητές σου, τα ενδεχόμενα με τις πιθανότητές τους, τις ζημιές και τα κέρδη και παραμετρικά τον χαρακτήρα σου. Κάποιες φορές, όμως, οι μεταβλητές είναι τόσες πολλές και οι πιθανότητές τους αστάθμητες που ο υπολογισμός καταρρέει. Και πάνω απ’ όλα μένει το καταραμένο συναίσθημα, αυτό που καταρρίπτει από τον άνθρωπο το κανονιστικό του χαρακτήρα του.

Αν θεωρήσουμε την ύπαρξη δύο τύπων ανθρώπων, αυτών που πράττουν και αυτών που κοιτούν, τότε οι πρώτοι ζουν βάσει των «θέλω» και των δυνατοτήτων τους. Οι τελευταίοι απλά βιώνουν νοητά το μέλλον τους με βάση το υποτιθέμενο ένδοξο παρελθόν τους. Μας συμφέρει να πιστεύουμε πως αυτοί που ρισκάρουν είναι αυτοί που είτε έχουν στηρίγματα από πίσω, είτε δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

Η ζωή είναι τζόγος, όσο κυνικό κλισέ και αν ακούγεται, δεν παύει να είναι μια τεράστια ρουλέττα. Στο καζίνο πάνε κάποιοι να πιουν το ποτό τους και να γίνουν θεατές στη δράση τρίτων. Οι «δρώντες» είναι οι γνώστες και οι περαστικοί ερασιτέχνες.στο μεγαλύτερο ποσοστό οι ερασιτέχνες θα είναι συντηρητικοί και στο τέλος χαμένοι. Αν δε χάσουν, θα γυρίσουν σπίτι με λιγοστά χρηματικά κέρδη και με καμία ιστορία να διηγηθούν. Οι άλλοι, όμως, θα είναι εκεί να τα υπολογίσουν όλα, θα πάρουν τις αποφάσεις που πρέπει ώστε το βράδυ τους να είναι υπέροχο από κάθε άποψη.

Για τους αναποφάσιστους υπάρχει πάντα το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης. Συνέχισε να ποντάρεις και στο τέλος θα βγεις αναγκαστικά κερδισμένος. Κι όταν η τελευταία σελλίδα πέσει φρόντισε να την κλείσεις με θαυμαστικό.

Υ.Γ. 1 Όποιος γυρνάει την πλάτη στο φως ακολουθεί τη σκιά του. Το άβολο και προκλητικό είναι να κινηθείς προς το φως και να αφήσεις τη σκιά σου πίσω. Τόσο απλά δηλώνει η φύση τις δυο μας επιλογές και εμείς ακόμα πιο απλά αποφασίσαμε ότι το φως μας φοβίζει.

Υ.Γ. 2 Μάλλον φταίει το ποτό