Το θεώρημα του μεθυσμένου πεζού

Έστω ότι μεθυσμένος επιλέγει να γυρίσει περπατώντας σπίτι του βγαίνοντας από τον τελευταίο σταθμό του χαραγμένου με οινόπνευμα δρομολογίου του.

Δέχομαι την κοινωνία ως «υπό εξέλιξη» ζωντανό οργανισμό, παρά ένα σύνολο μεμονωμένων ιστορικών χρονικών συνόλων. Η διαφορά αυτή είναι σημαντική ως προς την έννοια της συνέχειας και των – κατ’ επέκταση – συνεπειών μιας εποχής στη διαμόρφωση της επόμενης. Ατομικά, όμως, ο άνθρωπος στερείται της δυνατότητας βιώματος των ήδη πεπραγμένων της κοινωνίας του και αφήνεται, όχι απαραίτητα αβούλως μα κατασκευαστικά, στο βίο του παροντικού αποτελέσματος των πεπραγμένων αυτών. Αναπόφευκτα διακρίνεται μια σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ κοινωνίας και ατόμου που βέβαια απέχει σημαντικά από σχέση δράσης-αντίδρασης λόγω της φυσιολογικής αδυναμίας του μεμονωμένου. Καθίσταται για το λόγο αυτό η αθροιστική ισχύς των μεμονωμένων αδυναμιών εξέχουσας θέσης στα διαδραστικά αυτά βιώματα των κοινωνικών σχέσεων.

Ο μεθυσμένος στη φιλότιμη προσπάθειά του επιστροφής έχει τη δυνατότητα να κινηθεί κάνοντας ένα βήμα τη φορά προς μία από τις τέσσερις κατευθύνσεις (μπροστά, δεξιά, αριστερά, πίσω).

Κατά συνέπεια, ατομικές προσπάθειες δε θα μπορούσαν να φέρουν απλά συγκινητικές ιστορίες και λιγότερο πιθανά αποτελέσματα στο ρου αυτόν της «κοινωνικής εξέλιξης». Σε περιόδους αναγνωρίσιμης καμπής, γνωστές και ως περίοδοι κρίσης, ο καθένας είναι σε θέση να εξαγριωθεί διατυμπανίζοντας την απαίτησή του για αλλαγή. Οι ρομαντικοί, δε, θα διεκδικήσουν κάποια επανάσταση ξεχνώντας με θεαματικό τρόπο το χαρακτηριστικό της συνέχειας αυτής της «κοινωνικής συνάρτησης». Οποιαδήποτε, δε, προσπάθεια ‘ανάστασης’ προηγούμενων ευγενικών (κατά τας γραφάς) εποχών είναι το λιγότερο πια ειρωνική.

Έτσι, ο μεθυσμένος με μια ακολουθία βημάτων προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις έχει τη δυνατότητα να καταλήξει στο στόχο του.

‘Κάθε πράξη επανάστασης εκφράζει μια νοσταλγία για μια αθωότητα και μια έκκληση στην ουσιία του «είναι»’ δηλώνει με μεγάλη ακρίβεια ο Α.Camus. Πόσο ρεαλιστικός και ορθός οδηγός ως προς τις προθέσεις και τους στόχους του, όμως, είναι η νοσταλγία; Μα δεν πρόκειται για τίποτα άλλο παρά έναν ‘αποπλανητικό ψεύτη’ όπως υπερασπίζεται ο G.Ball και με βρίσκει οδυνηρά σύμφωνο. Οποιαδήποτε προσπάθεια να αναπολήσει κανείς περασμένες εποχές θα καταλήγουν πάντα σε ένδοξες αποτυχίες, σε λαθραίες περηφάνιες, θα καθρεφτίζουν στη ζωή μας στολίδια σκονισμένα που δεν υπήρξαν ποτέ παρά μόνο όταν τα θυμηθήκαμε.

Γιατί τα όνειρα σκαρώνονται ομορφότερα σε ηλικίες που το παρελθόν είναι ασήμαντο και αθεράπευτα αδιάφορο, όπου το ταβάνι δε χτίζεται με φανταχτερές ανακλάσεις πρότερων φανταστκών στιγμών αλλά ούτε και ορθώνονται τοίχοι στα μάτια μας μπροστά για να διατάξουν γεμάταοι οκνηρία μεταβολή.

Αυτό που χρειάζεται δεν είναι ούτε οργή ούτε χιλιοπαιγμένες παραστάσεις επαναστάσεων. Αυτό που προκύπτει ως επιταγή και διαφαίνεται ως μοναδική ευκαιρία (κόντρα σε συστημικές προτάσεις ανεξαρτήτως προβαλλόμενου στρατοπέδου) είναι μια ειλικρινώς αθώα κοινωνική γέννηση. Να οριστεί ο κόσμος από την αρχή κρατώντας μόνο τις αποδεδειγμένα κεκτημένες θεωρίες, να οριστούν ιδέες, ήθη, να χαραχτούν ιδεολογίες που περιλαμβάνουν το μέλλον ως αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, ιδεολογίες που εκλείπουν εδώ και χρόνια. Ξεχνάμε σαδιστικά πως το παρελθόν μας έπλασε το παρόν αυτό που καταδικάζει τις ευχές να ακούγονται τυπικές και στα οράματα να μπαίνουν σύνορα, το παρόν που σε έδιωξε από εσένα και που δεν άφησε δίπλα σου χώρο για κανέναν. Όσο μας μεθάνε νοσταλγικά πλασμένες αναμνήσεις και χάρτινες ιδέες στερούμενες νοήματος, τότε η κοινωνία θα είναι εξ ορισμού δεσμευμένη σε κυκλικές τροχιές.

Σύμφωνα με το θεώρημα του Pólya ο μεθυσμένος έχει 100% πιθανότητα πως θα επιστρέψει στο μπαρ από το οποίο επιχείρησε να φύγει.

Αν Όχι Τώρα Τότε Πότε;

Έχουμε τρελαθεί εντελώς.

Δεν ξέρω πόσων μοιρών είναι η κλίση που έχουμε πάρει, αλλά το ότι το καράβι βυθίζεται είναι γεγονός και όσοι δεν το βλέπουν είναι είτε επειδή έσπρωξαν βιαστικά τα γυναικόπαιδα και την έκαναν με τις μια-δυο σωστικές λέμβους και έχουν τις πλάτες τους γυρισμένες στο ναυάγιο είτε επειδή έχουν κλείσει τα μάτια τους και το έργο που παίζεται μπροστά τους έχει να κάνει μόνο με τη δική τους φουσκάλα πραγματικότητας.

Επιβάτη που την έκανες, εύγε. Σώθηκες και πρέπει να υποθέσω ότι δεν το’ σκασες και με άδεια χέρια, οπότε είσαι ασφαλής. Συγχαρητήρια, αλλά πρέπει να σου πω ότι δεν έχω καμία πρόθεση να συνεχίσω να ασχολούμαι μαζί σου ή να σε συμπεριλάβω στην κουβέντα μου, γιατί δεν μου προκαλείς κάτι άλλο πέρα από οίκτο – τον κακό οίκτο, αν αυτό δεν έγινε σαφές. Αρκετά μ’ εσένα.

Εσύ όμως που είσαι ακόμα πάνω και προσποιείσαι ότι όλα πάνε καλά στο μικρόκοσμό σου, ναι εσύ, σου έχω νέα. Ναι. Το καράβι βυθίζεται. Και δεν αναφέρομαι στα οικονομικά, που, δεν μπορεί, όλο κάπου θα το έχει πάρει το αυτί σου ακόμα και η ενημέρωσή σου να προέρχεται από το κουτί με τα δημητριακά. Αναφέρομαι στο καράβι του οποίου στο (ρομαντικό, ναι) μυαλό μου είμαστε όλοι επιβάτες και έχει στο πλάι του γραμμένο το όνομα Ανθρωπιά.

Τα βάζω μαζί σου, γιατί τα κλειστά σου μάτια βυθίζουν το καράβι γρηγορότερα. Είσαι εσύ που ακούς διαρκώς ότι μετανάστες γίνονται θύματα κάθε είδους κτηνωδίας, εξευτελισμού και απάνθρωπης μεταχείρισης και αφήνεις την πληροφορία να κυκλοφορεί άβουλα στον οργανισμό σου, ώσπου να αναπτύξεις ανοσία. Και μετά με τη σειρά σου ν’ αναρωτηθείς πώς θα την κάνεις για έξω γιατί δεν παλεύεται πια η κατάσταση στην Ελλάδα, χωρίς ν’ αντιληφθείς την εκκωφαντική ειρωνεία ή έστω τον παραλληλισμό.

Είσαι εσύ που βλέπεις φωτογραφίες παιδιών κακοποιημένων να δημοσιεύονται (αναρωτήθηκες άραγε γιατί από τόσους «εγκληματίες» αυτούς μας έδειξαν μονάχα;) και ανασήκωσες τους ώμους στην ιδέα ότι τέτοιες πρακτικές λαμβάνουν χώρα. Δεν σου ζητώ να καταδικάσεις κάποια μεριά, ο επίσης ρομαντικός εαυτός μου θέλει ακόμα να εναποθέτει τη διαλεύκανση τέτοιων ζητημάτων στη δικαιοσύνη (αν και τώρα τελευταία ακόμα και αυτή άρχισε να λασκάρει το μαντήλι που που είναι δεμένο γύρω από τα μάτια της). Όμως -συγγνώμη και για τον τόνο, αλλά με εξοργίζεις- δεν αντέδρασες καν στην ιδέα. Από μια ιδέα και την υποδοχή της ξεκινάνε όλα, και η σιωπή σου είναι η μεγαλύτερη επιβεβαίωση αυτών που θα γυρίσουν και θα πουν «ε και καλά τους κάναμε». Η σιωπή σου και η υποταγμένη μοιρολατρία σου είναι το πρόσφορο έδαφος όπου φασιστικά φυτά φυτρώνουν και καρποφορούν. Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο θυμώνω, πώς μπορείς να μην αντιδράς; Θέλεις ελαφρυντικά της κατηγορίας του «έχω τα δικά μου προβλήματα, δεν μπορώ να ασχολούμαι με αυτά των άλλων». Μάλλον εσφαλμένα σε υπολογίζω ως επιβάτη, κι εσύ στην εγκατάλειψη του πλοίου είσαι.

Γιατί δεν γίνεται, ακόμα και να μην έχεις να φας φίλε μου, να μην σου ανακατεύονται τα εντόσθια στην ιδέα ενός άλλου συν-ανθρώπου να βασανίζεται, να εξευτελίζεται, να γίνεται σκουπίδι για οποιονδήποτε λόγο, είτε αυτό είναι το χρώμα του δέρματός του είτε τα πιστεύω του. Αν δε μίλησες τόσο καιρό, αν δεν χτύπησες τη γροθιά σου στο τραπέζι για όλα τα άλλα μύρια προβλήματα που πέφτουν σαν όξινη βροχή πάνω σου, μίλα γι’ αυτό, τι περιμένεις;

Η λέξη που ήταν στις άκρες των χειλιών μου αλλά δίσταζα να προφέρω καιρό, ωρίμασε, και μάλλον πρέπει να βγει και να ενωθεί με όλες εκείνες που καιρό τώρα τη λένε, την πιστεύουν και την οραματίζονται. Επανάσταση.

Αν υπάρχει ένα τελευταίο καταφύγιο για την ελπίδα και την αισιοδοξία και αυτά τα ρημαδορομαντικά μυαλά που κουβαλάμε, αυτό είναι η επανάσταση και το ταυτόχρονο γρονθοκόπημα σε όλα τα υλικά και άυλα τραπέζια μπροστά μας.

Δεν ήμουν ποτέ οπαδός του «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» και δεν βλέπω το λόγο ν’ αλλάξω τροπάριο τώρα. Η επανάσταση δεν χρειάζεται να σε μεταμορφώσει στο ίδιο τέρας με αυτά που πολεμάς – γιατί τότε το τέρας κερδίζει  δεν το βλέπεις; - αλλά μη γελιέσαι, κι αυτός πόλεμος είναι. Η πολλή απάθεια σε έκανε μαλθακό φίλε, και πλανάσαι πλάνην οικτρά αν πιστεύεις ότι αν επικεντρωθείς στο φούσκωμα του δικού σου σωσιβίου δεν θα σε παρασύρει η ρουφήχτρα του πλοίου που βυθίζεται.

Ξύπνα επιβάτη, άνοιξε τα μάτια σου, σταμάτα να επαναλαμβάνεις τις υπνοπαιδιές του Θαυμαστού Καινούριου Κόσμου και κοίτα γύρω σου. Το καράβι βυθίζεται. Ήρθε η ώρα να πάρουμε το πηδάλιο στα χέρια μας.

Τόλμη Και Γοητεία

Η πρώτη μου σκέψη ήταν να γράψω αποφασιστικότητα. Όμως όσο γυρόφερνα τη λέξη στο μυαλό μου, συνειδητοποίησα ότι δεν είναι αυτή που μου λείπει. Αποφάσεις παίρνω, κι εσύ παίρνεις, και έτσι έχουν τα πράγματα, διαφορετικά δεν θα σηκωνόμουν από το κρεβάτι, δεν θα έφτιαχνα βραδινό και θα ήμουν ακόμα στο βιβλιοπωλείο κοιτάζοντας εξώφυλλα.

Αυτό που μου λείπει, είναι η τόλμη. Οι τολμηρές αποφάσεις.

Οι τολμηρές αποφάσεις είναι εκείνες το αποτέλεσμα των οποίων είναι πάρα, μα πάρα πολύ αβέβαιο. Είναι εκείνες των οποίων το ενδεχόμενο αρνητικό αποτέλεσμα σφίγγει το στομάχι σαν τανάλια. Το “worst case scenario” μιας τολμηρής απόφασης είναι συνήθως αρκετό για να παγώσει την ιδέα στη σύλληψή της ακόμα. Περιττό να σου πω αγαπητέ μου, ότι συνήθως το διακύβευμα είναι μεγάλο, όπως και το κόστος της απώλειας.

Γενικά μπορώ να σου μιλάω ώρα για το πόσοι αποτρεπτικοί παράγοντες υπάρχουν που ορθώνονται ανάμεσα σ’εμένα και τις τολμηρές αποφάσεις. Είναι αρκετοί για να σε πείσω για τη σύνεση των μέχρι τώρα πράξεών μου. Μπορεί να σου πετάξω και ένα “better be safe than sorry” ως απόφθεγμα της αδιαμφισβήτητης σοφίας μου, εσύ να γνέψεις με κατανόηση και θα κλείσουμε τη βραδιά, το μήνα, το χρόνο, με την αυτάρεσκη ικανοποίηση ότι πήραμε την καλύτερη δυνατή απόφαση: αποτρέψαμε το χειρότερο.

Θα τσουγκρίσουμε τα ποτήρια και ούτε που θα μας προβληματίσει το ότι αρκούμαστε στην διεκπεραίωση της ζωής μας μέσω παράλειψης. Εγώ όμως τώρα, βλέπω την τελευταία σελίδα από το ημερολόγιο να πέφτει, και το σαράκι με τρώει.
Και αν;

Γιατί δεν σου έχω μιλήσει ακόμα για το τι άλλο φέρνει μαζί της η τολμηρή απόφαση.

Φέρνει αδρεναλίνη, πεταλούδες, έκσταση, πες το όπως θες αλλά ξέρεις για ποιό πράγμα μιλάω. Το αισθάνεσαι στο στομάχι, όταν χάνεις το μέτρημα των σφυγμών σου, όταν ξέρεις τι σημαίνει να αισθάνεσαι ζωντανός, το βλέπεις στην παρακαταθήκη της Πανδώρας, τη θεσπέσια ελπίδα.

Γιατί αν η τολμηρή σου προσπάθεια ευοδωθεί, αγαπητέ μου, αυτό που θα συμβεί είναι ένα μικρό θαύμα. Είναι η ασταμάτητη πίστη σε θαύματα που αναβλύζει από μέσα σου, που δικαιώνει την αγωνία και που υπόσχεται αγαλλίαση, την αποδοχή της αβεβαιότητας και το θρίαμβο του παρατόλμου.

Νομίζω ότι αυτό χρειάζομαι το νέο χρόνο. Τόλμη.

Και γιατί η γοητεία;

Γιατί έτσι.

Το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης

Ο Χάιζενμπεργκ το 1927 ανακοίνωνε την αρχή της απροσδιοριστίας, γνωστή και ως αρχή της αβεβαιότητας, δηλώνοντας πως είναι αδύνατο να μετρηθεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια η θέση και η ταχύτητα ενός σωματιδίου. Φιλοσοφικά, πέρα από τη Κβαντομηχανική θεμελίωση, τονιζόταν η ύπαρξη γεγονότων των οποίων η εκδήλωση δεν υπαγορεύτεται από κάποια αιτία.

Πρόκειται για μια εφιαλτική θεώρηση αν πραγματικά ενστερνιστεί κανείς σε βάθος τι σημαίνει. Ευτυχώς, όμως, η αιτιoκρατική σκέψη, η θεωρία του ντετρμινισμού εναντιώνεται υποστηρίζοντας την καθολική και νομοτελειακή συνάφεια όλων των φαινομένων. Ίσως τελικά η θεώρηση αυτή να είναι ακόμα πιο τρομακτική.

Η σύνδεσή τους με την ικανότητα για αποφάσεις είναι προφανής, αλλά στην ουσία αμφιβάλλω ότι είναι και εφαρμόσιμη. Πάμε στη θεωρία αποφάσεων και θεωρία παιγνίων. Το μεγαλύτερο μέρος της θεωρίας αυτής στηρίζεται στην κανονιστική μελέτη, που προϋποθέτει έναν ιδανικό κτήτορα αποφάσεων, πλήρως ενημερωμένο, πλήρως λογικό και σε θέση να υπολογίσει με τέλεια ακρίβεια. Όσον αφορά τη θεώρηση αυτή και τη σύνδεσή της με την καθημερινή ζωή, δεν τίθεται κανπρος συζήτηση. Στην απουσία των προαναφερθέντων ανθρώπων έρχεται να προστεθεί εμφατικά και η «αβεβαιότητα του Knight», που ρεαλιστικά περιγράφει και θέτει στην οικονομική θεωρία απφάσεων την ύπαρξει ρίσκων μη υπολογίσιμων.

Θα μου ήταν αδύνατο και σχεδόν σαδιστικό να δεχτώ ότι η ζωή κάποιου ξεφεύγει από τα αιτιοκρατικά πλαίσια. Ο άνθρωπος πάντα θα πρέπει να θεωρείται κύριος τους εαυτού του, αλλά δυστυχώς πάντα στο βαθμό του δυνατού. Το επιτάσσει άλλωστε και η θεωρία του χάους ο κόσμος να είναι όλος δεμένος, μα μέχρι το φτερούγισμα της πεταλούδας να φτάσει σε σένα, είσαι εσύ αυτός που ελέγχει τον αέρα.

Οι πράξεις μας δε θα μπορούσαν ποτέ να εγκλωβιστούν σε έναν παραλληλισμό μιας οικονομικής θεωρίας, κι όμως θεωρητικά οι κανόνες είναι οι ίδιοι. Βάζεις μέσα τις μεταβλητές σου, τα ενδεχόμενα με τις πιθανότητές τους, τις ζημιές και τα κέρδη και παραμετρικά τον χαρακτήρα σου. Κάποιες φορές, όμως, οι μεταβλητές είναι τόσες πολλές και οι πιθανότητές τους αστάθμητες που ο υπολογισμός καταρρέει. Και πάνω απ’ όλα μένει το καταραμένο συναίσθημα, αυτό που καταρρίπτει από τον άνθρωπο το κανονιστικό του χαρακτήρα του.

Αν θεωρήσουμε την ύπαρξη δύο τύπων ανθρώπων, αυτών που πράττουν και αυτών που κοιτούν, τότε οι πρώτοι ζουν βάσει των «θέλω» και των δυνατοτήτων τους. Οι τελευταίοι απλά βιώνουν νοητά το μέλλον τους με βάση το υποτιθέμενο ένδοξο παρελθόν τους. Μας συμφέρει να πιστεύουμε πως αυτοί που ρισκάρουν είναι αυτοί που είτε έχουν στηρίγματα από πίσω, είτε δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

Η ζωή είναι τζόγος, όσο κυνικό κλισέ και αν ακούγεται, δεν παύει να είναι μια τεράστια ρουλέττα. Στο καζίνο πάνε κάποιοι να πιουν το ποτό τους και να γίνουν θεατές στη δράση τρίτων. Οι «δρώντες» είναι οι γνώστες και οι περαστικοί ερασιτέχνες.στο μεγαλύτερο ποσοστό οι ερασιτέχνες θα είναι συντηρητικοί και στο τέλος χαμένοι. Αν δε χάσουν, θα γυρίσουν σπίτι με λιγοστά χρηματικά κέρδη και με καμία ιστορία να διηγηθούν. Οι άλλοι, όμως, θα είναι εκεί να τα υπολογίσουν όλα, θα πάρουν τις αποφάσεις που πρέπει ώστε το βράδυ τους να είναι υπέροχο από κάθε άποψη.

Για τους αναποφάσιστους υπάρχει πάντα το παράδοξο της Αγ. Πετρούπολης. Συνέχισε να ποντάρεις και στο τέλος θα βγεις αναγκαστικά κερδισμένος. Κι όταν η τελευταία σελλίδα πέσει φρόντισε να την κλείσεις με θαυμαστικό.

Υ.Γ. 1 Όποιος γυρνάει την πλάτη στο φως ακολουθεί τη σκιά του. Το άβολο και προκλητικό είναι να κινηθείς προς το φως και να αφήσεις τη σκιά σου πίσω. Τόσο απλά δηλώνει η φύση τις δυο μας επιλογές και εμείς ακόμα πιο απλά αποφασίσαμε ότι το φως μας φοβίζει.

Υ.Γ. 2 Μάλλον φταίει το ποτό